Problemen met eten

Eetstoornissen

Demo behandeling

Anorexia nervosa

De letterlijke betekenis van anorexia nervosa is: gebrek aan eetlust door een psychische oorzaak. Dit is echter niet correct, want mensen met anorexia nervosa hebben vaak wel honger, maar geven daar niet aan toe.

De volgende punten zijn kenmerkend voor anorexia nervosa:

  • ondergewicht;
  • panische angst om aan te komen, obsessie voor 'gevaarlijke' calorieën;
  • geen realistisch zelfbeeld ten aanzien van lichaamsgewicht en lichaamsvorm;
  • rituelen, uitvluchten, trucjes met eten om te voorkomen dat er 'te veel' calorieën gegeten worden;
  • hyperactiviteit ondanks tekort aan energie;
  • uitblijven van menstruatie gedurende drie maanden of langer;
  • donsbeharing op het lichaam.

Iemand die enkele maar niet alle kenmerken van anorexia nervosa vertoont, lijdt aan een eetstoornis-NAO (eetstoornis niet anderszins omschreven).

Er zijn twee typen anorexia nervosa te onderscheiden. Bij het eerste type wordt er alleen heel streng gelijnd en wordt er niet geregeld een poging gedaan om eten kwijt te raken. Bij het andere type wordt er naast het lijnen regelmatig op andere manieren geprobeerd om extra af te vallen, bijvoorbeeld door zelfopgewekt braken of door gebruik van laxeer- of plasmiddelen. Soms komen ook eetbuien voor en toont het ziektebeeld veel overeenkomsten met boulimia nervosa.

Anorexia nervosa is een ziekte waaraan men kan overlijden. Ook kan anorexia nervosa overgaan in een langdurige vorm, in boulimia nervosa of een eetstoornis-NAO. Zonder hulp herstellen is zeer moeilijk. Gelukkig is genezing met de juiste hulpverlening wél mogelijk. Hoe sneller hulp wordt gezocht, des te groter zijn de kansen op herstel.

Terug

Boulimia nervosa

De letterlijke betekenis van boulimia nervosa is: honger hebben als een rund door een psychische oorzaak. Deze betekenis klopt maar ten dele. Bij boulimia nervosa is er sprake van eetbuien die ook doorgaan als de honger al over is.

De volgende punten zijn kenmerkend voor boulimia nervosa:

  • eetbuien waarbij in korte tijd (bijvoorbeeld twee uur) zeer grote hoeveelheden voedsel verorberd worden;
  • gevoel van controleverlies tijdens de eetbuien ;
  • pogingen om voedsel kwijt te raken na de eetbuien om gewichtstoename te voorkomen, door bijvoorbeeld zelfopgewekt braken, gebruik van laxeer- of plasmiddelen, overmatig veel sporten of vasten;
  • dit patroon herhaalt zich minimaal twee keer per week gedurende drie maanden of langer;
  • obsessie voor lichaamsgewicht en calorieën;
  • geen realistisch lichaamsbeeld; men vindt zich te dik en/of niet mooi genoeg;
  • normaal lichaamsgewicht, vaak wel onderhevig aan sterke schommelingen.

Iemand die enkele maar niet alle kenmerken van boulimia nervosa vertoont, lijdt aan een eetstoornis-NAO (eetstoornis niet anders omschreven). Wanneer iemand wel de eetbuien heeft maar deze niet compenseert door bijvoorbeeld te braken of te vasten, spreekt men van een eetbuistoornis.

Er zijn twee typen boulimia nervosa te onderscheiden. Bij het eerste type wordt ter compensatie van een eetbui extreem veel en zwaar gesport of er wordt gevast. Er wordt dan minimaal vierentwintig uur niet gegeten. Bij het andere type wordt getracht om het eten kwijt te raken door te braken, door gebruik van laxeermiddelen of door gebruik van plaspillen. Dit brengt grote gezondheidsrisico's met zich mee.

Boulimia nervosa is een ziekte waaraan men kan overlijden. Ook kan boulimia nervosa overgaan in een langdurige vorm of eetstoornis-NAO. Veel mensen die lijden aan boulimia nervosa durven uit schaamte geen hulp te vragen. En de omgeving heeft niet zo snel door dat er iets ernstigs aan de hand is omdat het lichaamsgewicht vrij normaal is. Zonder hulp herstellen is echter niet gemakkelijk, zeker niet voor iemand die al langer boulimia nervosa heeft. Genezing is met de juiste hulpverlening gelukkig wél mogelijk. Hoe sneller hulp wordt gezocht, des te groter de kans op herstel is.

Terug

Eetbuistoornis of BED

De eetbuistoornis, ook wel binge eating disorder of BED genoemd, kent veel overeenkomsten met boulimia nervosa. Het grootste verschil is dat na een eetbui niet geprobeerd wordt te voorkomen dat men aankomt, bijvoorbeeld door te braken of te vasten.

De volgende punten zijn kenmerkend voor de eetbuistoornis:

  • eetbuien waarbij in korte tijd (bijvoorbeeld twee uur) zeer grote hoeveelheden voedsel verorberd worden;
  • gevoel van controle verlies tijdens de eetbuien;
  • bij een eetbui wordt sneller gegeten dan gewoonlijk, dit gaat door totdat een ongemakkelijk, vol gevoel is bereikt;
  • eetbuien vinden uit schaamte in het geheim plaats;
  • gevoelens van walging, schuld en/of somberheid na een eetbui;
  • de eetbuien komen minstens twee keer per week voor gedurende zes maanden of langer;
  • na een eetbui wordt niet geprobeerd het eten kwijt te raken, daarom is er vaak sprake van overgewicht.

Iemand die enkele maar niet alle kenmerken van de eetbuistoornis vertoont, lijdt aan een eetstoornis-NAO (eetstoornis niet anderszins omschreven). Er zijn nog geen cijfers bekend over het overlijdensrisico bij een eetbuistoornis. Wel is duidelijk dat de gevolgen voor de gezondheid aanzienlijk zijn. Zonder hulp herstellen van een eetbuistoornis, is niet gemakkelijk. Toename van het gewicht doet de zelfwaardering verder afnemen, waardoor sombere gevoelens steeds meer voorkomen. Dit maakt kwetsbaarder voor nieuwe eetbuien en zo kan een vicieuze cirkel ontstaan. Gelukkig is herstel met de juiste hulpverlening wél mogelijk. Ook hier geldt, hoe sneller hulp wordt gezocht, des te groter de kans op herstel.

Terug

Eetstoornis niet anderszins omschreven of eetstoornis-NAO

Het kan voorkomen dat iemand veel, maar niet alle symptomen heeft van een eetstoornis. In dat geval spreken we van een eetstoornis niet anderszins omschreven, oftewel eetstoornis-NAO.

Enkele voorbeelden hiervan:

  • Een meisje vertoont alle verschijnselen van anorexia nervosa, maar zij menstrueert gewoon.
  • Een jonge man heeft geregeld eetbuien waarbij veel en snel gegeten wordt, maar doet dit één keer per week en pas sinds twee maanden.
  • Een vrouw heeft geregeld eetbuien en braakt daarna het eten uit, maar doet dit minder dan één keer per week.
  • Een man is in korte tijd veel afgevallen en vertoont alle gedragingen die bij anorexia nervosa horen, maar heeft geen ondergewicht.
  • Een jonge vrouw braakt meer dan twee keer per week, maar doet dit na het eten van slechts twee koekjes.
  • Een jongen heeft alle kenmerken van anorexia maar eet doorgaans normaal en houdt zijn lichaamsgewicht laag door extreem veel te sporten.

Voorheen werd ook de eetbuistoornis beschouwd als boulimia nervosa zonder braken, laxeren, vasten of sporten. Destijds werd dit daarom tot de eetstoornissen NAO gerekend. Tegenwoordig wordt de eetbuistoornis als een aparte aandoening gerangschikt.

Een eetstoornis NAO is ernstig en moet niet onderschat worden. Herstel is mogelijk met de juiste hulpverlening. Het is daarbij zaak zo snel mogelijk hulp in te roepen. Dit vergroot de kans op volledig herstel.

Terug

Minder bekende eetstoornissen

Naast de eerder genoemde eetstoornissen zijn er nog een aantal die minder vaak voorkomen en minder bekend zijn. Hieronder worden er een paar kort besproken.

Anorexia athletica
Bij anorexia athletica is er sprake van dwangmatig bewegen en sporten. Er wordt meer bewogen dan wat als gezond wordt beschouwd. Het gevoel van eigenwaarde hangt af van hoe lang en intensief er getraind is. Door het overmatig sporten en bewegen wordt er te veel van het lichaam gevraagd. Meestal wordt er onvoldoende tijd genomen om te rusten en goed te eten waardoor de gezondheid achteruitgaat. Anorexia athletica kan een onderdeel zijn van een onderliggende eetstoornis, zoals anorexia nervosa of boulimia nervosa. Deze aandoening komt echter ook op zichzelf voor. Anorexia athletica is geen officiële diagnose.

Orthorexia nervosa
Mensen die lijden aan orthorexia nervosa zijn geobsedeerd door gezond en hoogwaardig voedsel. Ze zijn op een dwangmatige manier met voeding bezig en worden er volledig door opgeslokt. Hun gevoel van eigenwaarde is afhankelijk van hun voedingspatroon. Deze mensen laten steeds meer voedingsmiddelen weg omdat ze deze als ongezond beschouwen. Hierdoor ontstaat een eenzijdig voedingspatroon en kunnen er tekorten ontstaan. Orthorexia nervosa is geen officiële diagnose.

Nachteten of NES
Nachteten, oftewel het night eating syndrome of NES, valt onder de categorie eetstoornis-NAO. Bij nachteten is er sprake van gebrek aan eetlust 's ochtends. Meer dan vijftig procent van de dagelijkse ingenomen calorieën wordt pas na de avondmaaltijd genuttigd. Er is echter geen sprake van een eetbui, het voedsel wordt in een normaal tempo de hele nacht door gegeten. Dit gaat gepaard met spanning en schaamte. Schuldgevoelens spelen een rol bij het gebrek aan eetlust de volgende ochtend. Als dit patroon zich twee maanden of langer voordoet, spreken we van nachteten.

Pica
Bij deze eetstoornis worden zaken gegeten die niet voor consumptie geschikt zijn, zoals klei, kalk, verfsnippers, papier of sigarettenas. Er is sprake van pica als deze neiging zich langer dan één maand voordoet. Pica komt relatief veel voor bij kleine kinderen, maar zij groeien er veelal overheen. Ook relatief veel zwangere vrouwen hebben pica. Gedacht wordt dat een tekort aan mineralen een oorzaak is. Maar ook stress kan een rol spelen bij het ontstaan van pica. Bovendien kan het onderdeel zijn van een onderliggende eetstoornis.

Ruminato
Bij de ruminatiestoornis of ruminato wordt het eten niet gewoon doorgeslikt, maar keer op keer herkauwd na een oprisping. Deze oprispingen kunnen bewust worden opgewekt of onwillekeurig zijn. De precieze oorzaak is niet bekend, maar de oprispingen worden niet veroorzaakt door een aandoening aan de slokdarm of maag. Gebeurt dit patroon van herkauwen langer dan een maand, dan is er sprake van ruminato. Deze aandoening komt relatief veel voor bij kleine kinderen die er vaak weer overheen groeien. Ook kan het onderdeel zijn van een onderliggende eetstoornis.

Terug

Obesitas

Obesitas is geen eetstoornis of ziekte. Het is een lichamelijke toestand, namelijk ernstig of zeer ernstig overgewicht. De letterlijke betekenis van het woord obesitas is 'veel eten'. Het is echter niet bekend wat de precieze oorzaak is van obesitas. Duidelijk is wel dat er meerdere factoren een rol spelen, waaronder erfelijke aanleg.
We spreken van obesitas wanneer iemand een body mass index of BMI heeft van 30 of meer. Bij een BMI hoger dan 40 is er sprake van morbide obesitas.

Aan obesitas kan een eetstoornis of eetprobleem ten grondslag liggen. De gevolgen van obestitas op psychologisch gebied zijn groter wanneer dit gepaard gaat met eetbuien. Mensen met obesitas in combinatie met eetbuien zijn vaker depressief. Obesitas zonder eetbuien lijkt niet tot meer of ernstiger psychologische problemen te leiden in vergelijking met niet-obese mensen.

Het aantal gevallen van obesitas is de laatste jaren wereldwijd - ook in Nederland - explosief gestegen, zowel onder kinderen als volwassenen. Vanwege de gezondheidsrisico's die obesitas met zich meebrengt, is er voor deze aandoening steeds meer aandacht. Zo is obesitas opgenomen in de programma's van de World Health Organisation. Ook in Nederland is de overheid actief met het ontwikkelen en financieren van preventieprogramma's en voorlichtingscampagnes.

Terug